Dokuz Eylül Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Cilt 2, Sayı:2, 2000

Bu çalışmanın amacı, ülkemizde avcılık ve av turizmi ile ilgili yasal düzenlemelerin günümüz koşullarına uygun olup olmadıklarının araştırılmasıdır. Dolayısıyla, çalışmada özellikle kara avcılığı konusundaki yasal düzenlemeler, değişik boyutlarıyla irdelenmektedir.

Deniz, göl ve akarsularda yapılan avcılık ve av turizmi bu çalışmanın kapsamı dışında tutularak, çalışma kapsamı sadece kara avcılığı ve karada yapılan av turizmi ile sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda, çalışma kapsamında öncelikle avcılık ve av turizmi kavramları açıklanarak amaçlarının ne olduğu üzerinde durulmaktadır. Daha sonra, avcılık ve av turizmi kavramlarının Türkiye’deki tarihsel gelişim süreci incelenmektedir. Çalışma kapsamında son olarak, Kara Avcılığı Kanunu, Av Turizmi Yönetmeliği ve kanuna dayanılarak kurulan Merkez Av Komisyonu kararları, av turizmi açısından eleştirel ve çağdaş bir bakış açısıyla ele alınarak, işlevsiz ya da yetersiz kaldığı düşünülen yasa maddeler incelenmektedir. Çalışmanın son bölümünde, ilgili yasal düzenlemelerdeki bir çok maddenin günümüz koşullarına uygun olmadığına ilişkin değerlendirmeler yer almaktadır. 

GİRİŞ

Avcılık, insanlığın varoluşu ile başlayan ve birtakım değişiklere uğrayarak günümüzde de varlığını sürdüren bir olgudur. İlk çağlarda insanların yaşamını sürdürebilmeleri için bir zorunluluk olan avcılık, günümüzde zevk için yapılan rekreatif bir turizm faaliyeti haline gelmiştir. Öyle ki, çağımız insanı avlanabilmek için kilometrelerce uzaklara yurt içinde ve dışında yolculuk yapmaktadırlar (Bayer: 1992, 179).

Turistik ürün arzının çeşitlendirilmesi kapsamında sunulan ve rekreatif bir etkinlik olarak kabul edilen av turizmi, büyük miktarda parasal harcama gerektirmesi nedeniyle gelir düzeyi yüksek kişilerin katıldığı bir turizm türüdür. Av turizminin Türkiye açısından önemi de bu noktada ortaya çıkmaktadır (Usta: 94, 70).

Türkiye, farklı coğrafi ve iklim özelliklerine sahip bir ülke olması nedeniyle, çok sayıda av ve yaban hayvanının yaşaması ve barınması için uygun bir ortama sahiptir. Ancak, uzun yıllardan beri vahşi doğal hayata dönük teknik gelişmelerin bir sonucu olarak sürdürülen bilinçsiz uygulamalar, doğada serbestçe yaşayan hayvanların azalmalarına ve yok olmalarına neden olmuştur ve olmaya da devam etmektedir. Bu bağlamda, Anadolu Parsı’nı soyu tükenenlere ve Kelaynak Kuşları’nı da soyu tükenmekte olan hayvanlara örnek olarak verebiliriz. (Serez:1995,141). Çok uzun süre devam eden ve bilinçsizce yapılan vahşi hayvan katliamlarına ve hayvanların doğal yaşam ortamlarının yok edilmesine rağmen, Türkiye av turizmi açısından oldukça iyi bir potansiyele sahiptir (Olalı:1993, 85). Ne yazık ki, Türkiye bu potansiyelden bugüne kadar yeterince yararlanamadığı söylenebilir.

Türkiye için av turizmi, hem ülke ekonomisine katkı, hem de vahşi doğal hayatın korunmasını sağlayacak önemli bir araç gibi gözükmektedir. Çünkü, Türkiye’de avcılık gelişi güzel ve zaman zaman vahşice yapılmaktadır. 1998 kışında Kayseri’de yaşanan tilki katliamları bu savı kanıtlayabilecek bilinen en son örnektir (Radikal Gazetesi, 7 ocak 1999). Oysa, av turizmi gelişi güzel yapılabilecek bir rekreatif faaliyet olmamalıdır. Av turizmi, av hayvanlarının sayısına ve türlerinin çeşitliliğine bağlı olarak, bir yandan hayvanların soylarını sonsuza kadar sürdürebilecekleri ve genetik çeşitliliğe olanak verecek kadar çok sayıda olmalarını gerektirir. Diğer yandan ise, yaşadıkları doğa parçasının kaldırabileceğinden de çok olamamalarını zorunlu kılar. Bu dengenin oluşması yönünde yapılan av turizmine “sürdürülebilir av turizmi” denilmektedir.

Ülke yöneticileri, ülkelerinin sahip oldukları tüm doğal ve yapay değerlerin yok olmaması ve bu değerlerin gelecek kuşaklara aktarılması için av yasağı, milli park ve koruma alanı ilanı gibi çeşitli önlemler almaktadırlar. Alınan bu önlemlerden biri de, yasal düzenlemelerdir. Türkiye Cumhuriyeti, sahip olduğu doğal değerlerden biri olan doğal yaban hayatı korumak için 1937 yılında 3167 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nu çıkartmış ve bu kanuna dayanarak Merkez Av Komisyonunu oluşturmuştur. 1973 yılında ise, Seyahat Acenteleri Kanunu’na dayanarak Av Turizmi Yönetmeliği’ni yürürlüğe koymuştur.

AVCILIK

Yukarıda da belirtildiği gibi avcılık, insanoğlunun varoluşu ile başlayan ve değişerek bugüne kadar gelen bir olgudur. Günümüzde avcılık, değişik ülkeler ve aynı ülke içerisindeki insanlar için bile çok değişik şekillerde algılanmaktadır. Olaya vahşi doğanın korunması anlamında evrensel bir yaklaşım getirmeye çalıştığımızda; avcılık, “bütün dünyada doğanın önemli bir unsurunu oluşturan, serbest yaşayan tüm hayvanların bilinçli korunması, çevre ile yaban hayvanlarının sayısal varlıkları arasında gerekli olan dengenin bilinçli şekilde sağlanabilmesi ve mümkün olduğu kadar çok sayıda yaban hayvanı çeşitlerinden sürekli yararlanabilme olanağı” (Ege: 1996, 51) şeklinde tanımlanabilir. Bu tanım, aynı zamanda sürdürülebilir avcılık kavramını da gündeme getirmektedir.

Yukarıda belirtilen “sürdürülebilir avcılık” anlayışına göre, avcılığın amaçlarını aşağıdaki şekilde sıralamak olasıdır ( Alpat: 1989, 12) :

Çok değişik türdeki yaban hayvanlarının varlığını, yaşam ve beslenme alanları ile dengeli bir şekilde korumak,

Bitki çeşidi zenginliği de dahil, her cins av hayvanı için gerekli olan yaşama ortamlarının korunması suretiyle barınma ve beslenme alanlarının tahrip edilmesini önlemek,

Yaban hayvanlarının soylarının tükenmemesi için gerekli önlemleri almak,

Devamlı izlemek suretiyle av hayvanlarının aşırı üremesine engel olmak,

Yasak avlanmalara ve bulaşıcı hastalıklara karşı koruyucu önlemler almak,

Yaban hayvanlarının korunmalarını sağlamak amacı ile yapılan çalışmalara yardımcı olmak,

Tarımın, ormanların ve balıkçılığın korunmasına aykırı olan karar ve uygulamalara mümkün olduğu ölçüde engel olmak ve

Avcılığın yasa ve kurallara uygun olarak yapılmasını ve bunun için gerekli önlemlerin alınmasını sağlamak.

Avcılık olayına Türkiye açısından baktığımızda, değişik türde avcılık anlayışına sahip olan ve anlayışları doğrultusunda av yapan iki grup karşımıza çıkmaktadır.